Hieronder een recent onderzoek over de rol van de menselijke intuïtie en daarmee zijn onbewust en routinematig handelen.

21ste eeuw. Hoe nemen mensen beslissingen? Hoe rationeel zijn ze?

 

Daniel Kahneman (geb. 1934) komt met bewijs dat onze hersenen short-cuts maken om oververhitting en verspilling van kostbare energie te vermijden bij het maken van dagelijkse beslissingen.

De meeste beslissingen omzeilen ons bewuste denkproces. Kahneman stelt dat onze hersenen voorbestemd zijn om zo lui mogelijk te zijn; het is namelijk onmogelijk om de hele dag bewust beslissingen te nemen over alle prikkels die op ons af komen.
Ons brein heeft twee soorten denkprocessen. Kahneman noemt deze systeem 1 en 2

 

Systeem 1: SNEL

Deze intuïtieve methode zorgt ervoor dat we het overgrote deel van onze dagelijkse beslissingen onbewust en op routine maken. Kenmerken:
- onbewust redeneren;       - oordeel op basis van intuïtie;

- hypothetisch redeneren;  - verwerkt informatie snel;

- grote capaciteit;                 - staat los van werkgeheugen;

- moeiteloos, automatisch; - onopzettelijk denken;

- beïnvloedt door ervaring, emoties en herinneringen

Omvat meer dan 95% van ons denken.

 

Systeem 2:  LANGZAAM
Dit bewuste proces  helpt ons bij het maken van bewuste, doordachte beslissingen.

Het is een rationeel denken, een gecontroleerd denkproces dat moeite kost.

Kenmerken:

- bewust redeneren;    - oordeel op basis van onderzoek;

- logisch redeneren;     - verwerkt informatie langzaam;

- beperkte capaciteit;   - verbonden met werkgeheugen;

- inspanning, controle; - opzettelijk denken;

- beïnvloedt door feiten, logica en bewijs


Omvat minder dan 5% van ons denken.

 

De kracht van je onbewuste brein

Kahneman ontdekte niet alleen de twee denkprocessen in ons brein. Zijn ontdekking van de capaciteit van die twee systemen toont het gebrek aan van rationaliteit bij het nemen van beslissingen. Kahneman toonde aan hoe de twee denksystemen tot totaal verschillende uitkomsten kunnen komen. Zelfs met dezelfde informatie. Hij heeft vooral de kracht van ons onbewuste brein onthuld. We denken allemaal dat we rationeel denkende mensen zijn die nadenken over te nemen beslissingen. Het tegenovergestelde blijkt het geval; we zijn (bijna) helemaal irrationeel. Dit blijkt voor ons een overlevingsmechanisme.


Hoeveel keuzes maken we per dag?

Gemiddeld moeten we per dag zo’n 10.000 beslissingen nemen. Deze variëren in complexiteit. Bijvoorbeeld dat je de lift of de trap neemt.
Als je al deze keuzes rationeel en bewust zou moeten maken dan zouden je hersenen simpelweg crashen. Je automatische systeem heeft als belangrijkste taak om je bewuste systeem 2 te beschermen. Je intuïtie (systeem 1) helpt je om geen cognitieve overbelasting te krijgen.

 

Routines

Routines maken je bewuste denksysteem gemakkelijker. Bekende taken worden omgezet in routines, zoals opstaan als je wakker wordt, naar het toilet gaan e.d. Het zijn activiteiten die je vaker doet en dus automatisch en zonder nadenken kunt uitvoeren.

We zijn allemaal irrationele mensen

We zijn het meeste van onze tijd allemaal irrationeel. Zelfs als je denkt dat je dat niet bent. Vaak kunnen we, met name als we daarvan op de hoogte zijn, onze eigen irrationaliteit wel accepteren. En toch blijven we dan nog dezelfde fout keer op keer maken. Als we proberen iemand te beïnvloeden, vergeten we vaak dat die ook irrationeel is.

 

De ‘availability’ heuristiek

Kahneman stelt vast dat al onze beslissingen worden gedreven door heuristieken. Dat  zijn beslissingsstrategieën

Een bekend voorbeeld van een heuristiek is de zogenaamde ‘availability’ heuristiek. Wanneer we een beslissing moeten nemen, zorgt deze heuristiek weer voor een short-cut. Je beslissing wordt gebaseerd op een voorval dat het eerste in je herinnering schiet. Wanneer we een beslissing moeten maken, denken we automatisch aan een soortgelijke situatie. De situatie die ons dan te binnen schiet (availability), beoordelen we vervolgens als vaker voorkomend. Of waarschijnlijker. Je hebt meer vertrouwen in die informatie.

Heuristieken kunnen het verkeerd hebben: biased, denkfouten.

Het probleem met heuristieken is dat ze soms totaal verkeerde beoordelingen maken. Ze zijn niets meer dan mentale short-cuts. Heel vaak concentreren ze zich slechts op een onderdeel van een probleem en negeren ze andere aspecten. Daarom beïnvloeden heuristieken ons beoordelingsvermogen en ons beslissingsproces.

Cognitieve bias (denkfouten)

We zijn veel minder rationeel  en veel minder correct in ons denken dan we onszelf graag toedichten. Het neveneffect van heuristieken is dat iedereen last heeft van cognitieve denkfouten (biases). Mensen vormen hun eigen subjectieve realiteit of waarheid. En die realiteit is voor iedereen anders. Deze is totaal afhankelijk van de percepties die mensen zelf hebben. Er bestaat dus niet zoiets als een objectieve waarheid of waarneming. Ieders systeem 1 werkt anders. Ook al kunnen we wel een aantal veelvoorkomende denkfouten herkennen en erop reageren of anticiperen.

Bron: Daniel Kahneman, Ons feilbare denken, 2017