Een lezing van Frankl te Bilthoven, 1986

 

 

Wie beantwoordt jouw zingevingsvaag?


De Weense psychiater Viktor Frankl ontwikkelde al voor de Tweede Wereldoorlog een therapie voor mensen die het leven zinloos vinden en wegzakken in een langdurige depressie of zelfmoord willen plegen.
Toen de Duitsers Frankl vanwege zijn joodse afkomst naar o.a. Theresienstadt afvoerden, werd de vraag naar de zin van het bestaan en de vrijheid van de mens voor Frankl zelf zeer dringend. Hij overleefde de concentratiekampen.
Vanuit zijn ervaringen in de kampen, ver voorbij de tot dan toe denkbare menselijke grenzen, bouwde hij verder aan zijn opvattingen, die religieus ge´nspireerd zijn en die cirkelen rond de kern van het menselijk bestaan.


Volgens Frankl, die zijn leer de logotherapie noemde, naar het Griekse logos dat onder meer zin betekent, is het volstrekt onmogelijk om voor een ander mens de zingevingsvaag te beantwoorden. "Het antwoord op deze vraag kun je alleen zelf vinden," aldus Frankl. Hoewel deze opvatting lijnrecht ingaat tegen de boodschap van sommige geloofsgemeenschappen die het als hun taak zien, anderen juist een pasklaar en universeel antwoord op de zingevingsvraag te verschaffen, biedt Frankl's leer wel degelijk ruimte voor religie.


Hij gaat uit van de vrijheid van de mens, die met het contragewicht van de verantwoordelijkheid in balans wordt gehouden. "Ieder krijgt zijn portie ellende en over de verdeling daarvan heeft de mens geen macht. Wel zijn we vrij in het kiezen van de houding die we aannemen ten opzichte van het lijden. Daarin ligt onze vrijheid en die geldt voor iedereen, ongeacht de omstandigheden waarin je leeft," luidt kort samengevat de visie van Frankl.

Het vermogen om jezelf van buiten af waar te nemen


Toen in Auschwitz twee van Frankl's vrienden afscheid van hem kwamen nemen omdat zij zich in de onder stroom staande draadversperring wilden werpen, zei Frankl tegen hen: "Jullie zeggen dat je niets meer van het leven verwacht, maar denk je dat het leven ook van jullie niets meer verwacht?" Frankl's vrienden voerden hun plan niet uit.

 

Later formuleerde de Weense psychiater het zo: de mens moet de waarde van zijn of haar leven buiten zichzelf zoeken. Wat de mens tot mens maakt is immers het vermogen om buiten zichzelf waar te nemen, zoals een oog dat nooit zichzelf ziet en daarom juist optimaal functioneert.

Een algemeen en voor iedereen geldend antwoord op de zingevingsvraag bestaat niet, zei FrankI nog eens.

Bron: Een lezing van Viktor Frankl op de Open Filosofische Hogeschool te Bilthoven.
Verslag Monic Slingerland in Dagblad Trouw, 24 nov. 1986. Ingekorte versie van het artikel.